زندگينامه ملا علی كنی
مرحوم حاج ملا علی کنی یکی از فقها و مجتهدين بزرگ شيعه در اواخر قرن سيزدهم هجری است.
مرحوم کنی دانشمندی فقيه، مجتهدی اصولی، شخصيتی استوار و پرقدرت و با مکنت بود. در سال 1220 در بخش کن تهران متولد شد و از کودکی علاقه به دانش دينی نشان داد. او علی رغم خواست پدر (به جای دروس جديده) با عزمی راسخ در غياب بستگان به خواندن دروس عربی و فقهی می پرداخت و با تحمل مصائب دروس سطح را به پايان برد و به زودی در جمله افاضل علمای درس صاحب ضوابط و صاحب جواهر قرار گرفت. مرحوم کنی بيشتر مراتب او از کرسی درس شيخ انصاری رحمة الله عليه نصيب او شد و پس از سالها بحث و تحقيق در حوزه عراق به درجه اجتهاد و استادی ارتقاء یافت. معظم له از مراجع و علمای پر نفوذ تهران بود و مقارن با حکومت ناصرالدين قاجار از علما و مدرسين تهران و شهر ری بود. آيت الله کنی از قدرتی عجيب و موهبتی عظيم و صفوف الهی برخوردار بود. از سطوت و قدرت و موقعيت ارزشمند او سلاطين قاجار و امرا در هراس بودند چه آنکه اين بزرگ مقام روحانی متکی به اسلام و مسلمين بود. محدث نوری و محدث قمی در آثار خويش متذکر شخصيت علمی و با نفوذ او هستند. مآثر و آثار می نويسد: حاج ملا علی مجتهد ساکن دارالخلافه (تهران) از عظمای علمای اسلام است به عزت نفس و مناعت طبع از سايرين ممتاز بود. اهل ديوان وی را رئيس المجتهدين خوانند و حق تعالی او را به نفوذ امر اختصاص بخشيد.مرحوم حجة الاسلام خوانساری در احسن الوديعه می نويسد: مولانا حاج ملا علی کنی تهرانی از اعاجيب دهر و اکابر علما بود. او در درايت و روايت تفسير و حديث و علم انساب و رجال عارف بود. در اصول و فروع استاذ و در عصر خويش مرجع خاص و عام، رأی او نافذ و در امر به معروف و نهی از منکرات خوفی به دل نداشت…
دژی در برابر دژخيم
حكومت يكصد و پنجاه ساله سلسله قاجار، مشكلات، عقبماندگيها و مفاسد فراوانی را برای مردم ايران به همراه داشت و كشور ، در اين مدت ، در سراشيبی تند انحطاط قرار گرفت. در اين ميان حكومت پنجاه ساله ناصرالدين شاه يكی از مظاهر استبداد و ظلم اين سلسله منحوس به شمار میرفت. او كه در 17 سالگی جانشين پدر گرديده بود، پس از چهار سال، صدر اعظم خويش، اميركبير را به طرز فجيع و ناجوانمردانهای از بين برد و تا آخر عمر با ايجاد جوّ خفقان و وحشت و پايمال كردن حقوق ملت، بر ميهن ما حكم راند.
ناصرالدين شاه كه از سويی اسير مطامع شخصی و جنسی و غرق جهالت و رشوهخواری و عامل فساد اخلاق رجال دربار بود، در دام رقابت دولتهای بيگانهای چون انگليس و روس نيز قرار داشت و با اعطای امتيازات فراوان، مملكت را به ورطه نابودی كشاند و اگر بيداری روحانيان اصيل و فرياد پيشوايان روشن ضمير در مقابل اقدامات نابخردانه و خانمانسوز دولتمردان ناصری نبود، بیشک امروز نامی از ايران و مردم مسلمان آن وجود نداشت.
روحانيت به مثابه يگانه ملجأ و پناه مردم، به دفاع از حقوق آنان برخاستند و با ارشاد و نصيحت دولتمردان و در صورت نياز با غريو و ستيز، سنگر مقابله با استبداد داخلی را گرمی بخشيدند. آيتالله العظمی حاج ملا علی كنی از جمله پيشوايان شجاع و هوشياری بود كه در اين مقطع از تاريخ ملت ايران، خوش درخشيد و بر افتخارات روحانيت و مرجعيت افزود. با پديد آمدن فراموشخانه، علما و روحانيون متعهد، به پا خاستند و بر ضد آن به افشاگری و مبارزه دست زدند و جنبش ضد فراماسونری در ايران را هدايت كردند. رهبر اين خيزش، مرجع بزرگوار و مجتهد با نفوذ، حاج ملا علی كنی بود. آيت الله حاج ملا علی كنی در مقابل روابط خارجی حاكمان قاجار بسيار حساس بود و از خطر دو قدرت روس و انگليس ـ در اغفال يا تطميع شاه و كارگزاران حكومتی به منظور غارت ثروت ملی آگاه بود. هر گاه بر اساس امضای قرارداد يا اعطای امتيازی، استقلال و حاكميت ملت به خطر میافتاد، غريو اعتراض او، از مهمترين و كاریترين اهرمهای فشاری بود كه تزلزل و الغای آن سندهای ننگينِ فروشِ ايران به اجانب را در پی داشت. برخورد و مقابله حاجی با امتياز رويتر از اين نمونه است.
در احسن الوديعه آورده است اين آيت عظمی در صبح روز پنجشنبه 27 محرم سال 1306 در تهران وفات نمود و در مرکز و اغلب شهرها سه شبانه روز اقامه عزا برپا نمود. او در جنب مرقد مطهر عبد العظيم حسنی مدفون شد.از آثار اوست توضيح المقال در علم رجال، رسائلی در طهارت و کتبی در قضا و شهادت، و بيع و صلوة و عبادت و تحقيقات مسائل فقهی.
